Transitive and Intransitive Verbs
Transitive and Intransitive Verbs: 他動詞 vs. 自動詞
Japanese Particles Explained in Nepali — जापानी भाषामा क्रियाले आफैँ कुनै काम गर्छ कि कसैले कुनै वस्तुमाथि काम गर्छ भन्ने कुरा बुझौँ। を र が particle सही रूपमा प्रयोग गर्न सिकौँ।
01 परिचय: 他動詞 र 自動詞 के हुन्?
जापानी भाषा सिक्दा धेरै विद्यार्थीलाई 「を」 र 「が」 particle प्रयोग गर्दा अलमल हुन्छ। विशेष गरी एउटै अर्थसँग सम्बन्धित दुई क्रियाहरू देख्दा कुन क्रियासँग कुन particle प्रयोग गर्ने भन्ने कुरा बुझ्न गाह्रो हुन सक्छ।
उदाहरणका लागि, 「दरवाजा खोल्नु」 र 「दरवाजा खुल्नु」 नेपालीमा नजिकको अर्थ भएका वाक्य हुन्। तर जापानी भाषामा यी दुई फरक क्रियाबाट व्यक्त गरिन्छन्:
Watashi ga doa o akemasu.
म ढोका खोल्छु।
Doa ga akimasu.
ढोका खुल्छ।
पहिलो वाक्यमा कसैले ढोका खोल्ने काम गरिरहेको छ। दोस्रो वाक्यमा ढोका खुल्ने घटना वा अवस्था मुख्य विषय बनेको छ। यही भिन्नता बुझ्न 他動詞 (Transitive Verbs) र 自動詞 (Intransitive Verbs) सिक्नुपर्छ।
02 मुख्य अवधारणा: 他動詞 vs. 自動詞
Transitive Verb — सकर्मक क्रिया
他動詞 भनेको यस्तो क्रिया हो जसमा कुनै व्यक्तिले वा कर्ताले कुनै वस्तु वा व्यक्तिमाथि काम गर्छ। अर्थात् क्रियाको प्रभाव पर्ने प्रत्यक्ष कर्म (Direct Object) हुन्छ।
सामान्य संरचना:
「を」 particle ले क्रियाको प्रत्यक्ष कर्म (Direct Object) चिनाउँछ। यसले कुन वस्तुमाथि काम भइरहेको छ भन्ने देखाउँछ।
यहाँ 私 (म) ले 窓 (झ्याल) खोल्ने काम गर्छ। त्यसैले 窓 पछि を प्रयोग भएको छ।
Intransitive Verb — अकर्मक क्रिया
自動詞 भनेको यस्तो क्रिया हो जसले कुनै वस्तुमाथि प्रत्यक्ष काम गर्नुको सट्टा कुनै घटना, परिवर्तन वा अवस्था व्यक्त गर्छ। क्रियामा प्रत्यक्ष कर्म आवश्यक हुँदैन।
सामान्य संरचना:
「が」 particle ले क्रिया गर्ने व्यक्ति वा परिवर्तन हुने वस्तु/घटनालाई चिनाउँछ। 自動詞 मा परिवर्तन वा घटना भएको वस्तु प्रायः が सँग आउँछ।
यहाँ झ्याल आफैँ खुल्ने घटना वा अवस्था मुख्य हो। कसले खोल्यो भन्ने कुरा भनिएको छैन।
एकै घटनालाई दुई तरिकाले भन्न सकिन्छ
| वाक्य | क्रियाको प्रकार | Particle | नेपाली अर्थ |
|---|---|---|---|
| 私がドアを開ける。 | 他動詞 | を | म ढोका खोल्छु। |
| ドアが開く。 | 自動詞 | が | ढोका खुल्छ। |
03 他動詞 र 自動詞 को तुलना तालिका
तलका जोडीहरू जापानी भाषामा धेरै प्रयोग हुने 他動詞 र 自動詞 हुन्। प्रत्येक जोडीको अर्थ मिल्दोजुल्दो भए पनि वाक्यमा प्रयोग हुने particle र क्रियाको दृष्टिकोण फरक हुन्छ।
| Transitive (他動詞) | Particle | Intransitive (自動詞) | Particle | नेपाली / English अर्थ |
|---|---|---|---|---|
| 開ける(あける) | を | 開く(あく) | が | खोल्नु / खुल्नु — Open |
| 閉める(しめる) | を | 閉まる(しまる) | が | बन्द गर्नु / बन्द हुनु — Close |
| 付ける(つける) | を | 付く(つく) | が | बाल्नु, जोड्नु / बल्नु, जोडिनु — Turn on, attach |
| 消す(けす) | を | 消える(きえる) | が | निभाउनु / निभ्नु — Turn off, disappear |
| 入れる(いれる) | を | 入る(はいる) | が | भित्र राख्नु / भित्र पस्नु — Put in, enter |
| 出す(だす) | を | 出る(でる) | が | बाहिर निकाल्नु / बाहिर निस्कनु — Take out, exit |
| 始める(はじめる) | を | 始まる(はじまる) | が | सुरु गर्नु / सुरु हुनु — Begin, start |
| 落とす(おとす) | を | 落ちる(おちる) | が | खसाल्नु / खस्नु — Drop, fall |
| 壊す(こわす) | を | 壊れる(こわれる) | が | बिगार्नु / बिग्रनु — Break, be broken |
| 汚す(よごす) | を | 汚れる(よごれる) | が | फोहोर बनाउनु / फोहोर हुनु — Dirty, become dirty |
| 止める(とめる) | を | 止まる(とまる) | が | रोक्नु / रोकिनु — Stop, come to a stop |
| 並べる(ならべる) | を | 並ぶ(ならぶ) | が | मिलाएर राख्नु / लाइनमा हुनु — Arrange, line up |
नोट: तालिकामा दिइएका particle सामान्य वाक्य संरचनाका उदाहरण हुन्। वास्तविक वाक्यमा は, に, で जस्ता अन्य particle पनि आउन सक्छन्। उदाहरणका लागि, 「ドアは開いています」 मा は ले विषय वा contrast देखाउँछ।
04 विस्तृत उदाहरण र Particle Breakdown
अब प्रत्येक जोडीलाई वाक्यमा प्रयोग गरेर हेरौँ। प्रत्येक उदाहरणमा जापानी वाक्य, Romaji, नेपाली अर्थ र व्याकरणको व्याख्या दिइएको छ।
१. 開ける(あける) vs. 開く(あく) — खोल्नु vs. खुल्नु
आमाले झ्याल खोल्नुभयो।
झ्याल खुल्यो।
पहिलो वाक्यमा 母 (आमा) ले 窓 (झ्याल) खोल्ने काम गर्नुभएको छ। त्यसैले झ्याल प्रत्यक्ष कर्म हो र यसपछि を आएको छ।
दोस्रो वाक्यमा झ्याल खुल्ने घटना मुख्य हो। त्यसैले 窓 पछि が आएको छ। कसले झ्याल खोल्यो भन्ने कुरा वाक्यले बताउँदैन।
母 = आमा 窓 = झ्याल 開ける = खोल्नु 開く = खुल्नु२. 閉める(しめる) vs. 閉まる(しまる) — बन्द गर्नु vs. बन्द हुनु
मैले ढोका बन्द गरेँ।
ढोका बन्द भयो।
私が (मैले) कर्ता देखाउँछ। ドアを ले बन्द गरिने वस्तु अर्थात् ढोका चिनाउँछ। त्यसैले 閉める सँग を प्रयोग हुन्छ।
दोस्रो वाक्यमा ドアが ले बन्द भएको वस्तु देखाउँछ। 閉まる ले ढोका बन्द हुने अवस्था वा घटना बताउँछ, त्यसैले が प्रयोग हुन्छ।
ドア = ढोका 閉める = बन्द गर्नु 閉まる = बन्द हुनु३. 付ける(つける) vs. 付く(つく) — बाल्नु/जोड्नु vs. बल्नु/जोडिनु
बुबाले बत्ती बाल्नुभयो।
बत्ती बल्यो।
पहिलो वाक्यमा बुबाले बत्ती बाल्ने काम गर्नुभएको छ। 電気 (बत्ती) कामको प्रत्यक्ष कर्म हो, त्यसैले 電気を प्रयोग गरिएको छ।
दोस्रो वाक्यमा बत्ती बल्ने अवस्था मुख्य छ। कसले स्विच थिच्यो भन्ने कुरा महत्त्वपूर्ण छैन। त्यसैले 電気が प्रयोग हुन्छ।
父 = बुबा 電気 = बिजुली / बत्ती 付ける = बाल्नु 付く = बल्नु४. 消す(けす) vs. 消える(きえる) — निभाउनु vs. निभ्नु
मैले बत्ती निभाएँ।
बत्ती निभ्यो।
消す (k su) मा कसैले बत्ती निभाउने काम गर्छ। बत्ती प्रत्यक्ष कर्म भएकाले 電気を भनिन्छ।
消える (kieru) मा बत्ती निभ्ने घटना वा अवस्था मुख्य हुन्छ। त्यसैले 電気が भनिन्छ।
ध्यान दिनुहोस्: 消す को उच्चारण kesu र 消える को उच्चारण kieru हो। Kanji उस्तै देखिए पनि पढाइ फरक छ।
消す = निभाउनु 消える = निभ्नु / हराउनु५. 入れる(いれる) vs. 入る(はいる) — भित्र राख्नु vs. भित्र पस्नु
मैले झोलामा किताब राखेँ।
किताब झोलाभित्र पस्यो / गयो।
入れる (ireru) भनेको कुनै वस्तुलाई अर्को ठाउँ वा भाँडोभित्र राख्नु हो। यहाँ 本 (किताब) प्रत्यक्ष कर्म भएकाले を प्रयोग हुन्छ। かばんに ले किताब राखिएको गन्तव्य देखाउँछ।
入る (hairu) भनेको आफैँ कुनै ठाउँभित्र पस्नु वा प्रवेश गर्नु हो। दोस्रो वाक्यमा 本 が ले भित्र गएको वस्तु देखाउँछ। かばんに ले गन्तव्य देखाउँछ।
६. 落とす(おとす) vs. 落ちる(おちる) — खसाल्नु vs. खस्नु
उसले पर्स खसाल्यो।
पर्स खस्यो।
落とす (otosu) ले कसैले कुनै वस्तु खसाल्ने काम गरेको देखाउँछ। पर्स प्रत्यक्ष कर्म हो, त्यसैले 財布を भनिन्छ।
落ちる (ochiru) ले पर्स खसेको घटना देखाउँछ। पर्स नै वाक्यको मुख्य विषय वा घटना भएको वस्तु भएकाले 財布が प्रयोग हुन्छ।
財布 = पर्स 落とす = खसाल्नु 落ちる = खस्नु७. 始める(はじめる) vs. 始まる(はじまる) — सुरु गर्नु vs. सुरु हुनु
शिक्षकले कक्षा सुरु गर्नुभयो।
कक्षा सुरु भयो।
始める भनेको कसैले कुनै काम सुरु गर्नु हो। यहाँ शिक्षकले कक्षा सुरु गर्नुभएको छ। त्यसैले 授業 (कक्षा) पछि を प्रयोग भएको छ।
始まる भनेको कुनै कार्यक्रम वा काम सुरु हुनु हो। दोस्रो वाक्यमा कक्षा सुरु भएको घटना मुख्य छ। त्यसैले 授業が प्रयोग गरिएको छ।
先生 = शिक्षक 授業 = कक्षा 始める = सुरु गर्नु 始まる = सुरु हुनु८. 壊す(こわす) vs. 壊れる(こわれる) — बिगार्नु vs. बिग्रनु
बच्चाले खेलौना बिगार्यो।
खेलौना बिग्रियो।
壊す (kowasu) ले कसैले कुनै वस्तु बिगारेको काम देखाउँछ। खेलौना प्रत्यक्ष कर्म हो, त्यसैले おもちゃを प्रयोग हुन्छ।
壊れる (kowareru) ले वस्तु बिग्रिएको अवस्था वा घटना बताउँछ। कसले बिगार्यो भन्ने कुरा नबताई खेलौना बिग्रिएको कुरामा जोड दिइएको छ। त्यसैले おもちゃが प्रयोग हुन्छ।
05 を र が को प्रयोग कसरी छुट्याउने?
を र が छुट्याउने सबैभन्दा सजिलो तरिका भनेको वाक्यमा कुन क्रिया प्रयोग भएको छ र त्यो क्रियाले कस्तो सम्बन्ध देखाउँछ भन्ने कुरा हेर्नु हो।
「を」 प्रयोग हुने अवस्था
- कुनै व्यक्तिले वा कर्ताले कुनै वस्तुमाथि प्रत्यक्ष काम गर्छ भने त्यो वस्तुपछि सामान्यतया を प्रयोग हुन्छ।
- क्रिया 他動詞 हो भने यसको प्रत्यक्ष कर्म प्रायः を सँग आउँछ।
- उदाहरण: ドアを開ける (ढोका खोल्नु), 電気を消す (बत्ती निभाउनु), ご飯を食べる (भात खानु)।
「が」 प्रयोग हुने अवस्था
- कुनै वस्तुमा परिवर्तन भयो, कुनै घटना घट्यो वा कुनै अवस्था उत्पन्न भयो भने त्यो वस्तु वा घटनापछि が आउन सक्छ।
- क्रिया 自動詞 हो भने परिवर्तन हुने वस्तु वा घटना प्रायः が सँग आउँछ।
- उदाहरण: ドアが開く (ढोका खुल्नु), 電気が消える (बत्ती निभ्नु), 雨が降る (पानी पर्नु)।
は र が बीचको सम्बन्ध
कहिलेकाहीँ 自動詞 भएको वाक्यमा が को ठाउँमा は पनि देखिन्छ। उदाहरण:
Doa ga akimashita.
ढोका खुल्यो।
Doa wa akimashita.
ढोका चाहिँ खुल्यो।
「が」 ले यहाँ कुन वस्तु खुल्यो भन्ने कुरामा ध्यान दिन्छ। 「は」 ले ढोकालाई विषय बनाउँछ वा अर्को वस्तुसँग तुलना गर्ने अर्थ दिन सक्छ। त्यसैले は र が सधैँ एकअर्काको ठाउँमा राख्न मिल्दैन।
06 नेपाली विद्यार्थीले गर्ने सामान्य गल्तीहरू
नेपाली भाषामा क्रियाको अर्थ र वाक्य संरचना जापानीसँग सधैँ मिल्दैन। त्यसैले नेपालीबाट सिधै जापानीमा अनुवाद गर्दा particle गलत हुने सम्भावना हुन्छ।
-
सबै वाक्यमा 「を」 प्रयोग गर्नु:
नेपालीमा “ढोका खोलियो” र “ढोका खोल्यो” जस्ता वाक्यमा क्रियाको अर्थ नजिक देखिन सक्छ। तर जापानीमा कसैले खोल्ने काम गरेको हो कि ढोका खुल्ने घटना भएको हो भन्ने छुट्याउनुपर्छ।
ドアを開きました。
ドアが開きました。
ढोका खुल्यो भन्नका लागि सामान्यतया 自動詞 開く सँग が प्रयोग हुन्छ।
-
他動詞 र 自動詞 को क्रिया नै परिवर्तन गर्न बिर्सनु:
केवल を लाई が मा परिवर्तन गरेर सधैँ सही वाक्य बन्दैन। क्रिया पनि मिलाउनुपर्छ।
ドアが開けました。
ドアが開きました。
開ける (ak er u) र 開く (aku) फरक क्रिया हुन्।
-
नेपालीको “ले” लाई सधैँ が भनेर अनुवाद गर्नु:
नेपालीमा “मैले ढोका खोलेँ” भनिन्छ। जापानीमा कर्तालाई 私が भन्न सकिन्छ, तर ढोकालाई ドアを भनिन्छ। त्यसैले एउटै वाक्यमा が र を दुवै आउन सक्छन्।
私がドアを開けました。
-
आफैँ भएको घटना र कसैले गरेको कामलाई एउटै मान्नु:
“बत्ती निभाएँ” र “बत्ती निभ्यो” फरक अर्थ हुन्। पहिलोमा कसैले बत्ती निभाएको छ; दोस्रोमा बत्ती निभेको घटनामा जोड छ।
電気を消しました。= बत्ती निभाएँ।
電気が消えました。= बत्ती निभ्यो।
-
Verb pair को Kanji मात्र हेरेर उच्चारण अनुमान गर्नु:
धेरै जोडीमा Kanji एउटै वा मिल्दोजुल्दो हुन्छ, तर उच्चारण र क्रियाको रूप फरक हुन्छ। उदाहरणका लागि:
開ける = akeru, 開く = aku
入れる = ireru, 入る = hairu
消す = kesu, 消える = kieru
Kanji सँगै kana र Romaji पनि सिक्नु राम्रो हुन्छ।
07 सजिलै सम्झिने तरिका र अध्ययन सुझाव
१. क्रियाको अन्त्यबाट जोडी चिन्न प्रयास गर्नुहोस्
केही सामान्य जापानी 他動詞 र 自動詞 जोडीमा विशेष ending pattern देखिन्छ। उदाहरणका लागि:
| Pattern | 他動詞 | 自動詞 | अर्थ |
|---|---|---|---|
| ~める / ~まる | 閉める | 閉まる | बन्द गर्नु / बन्द हुनु |
| ~ける / ~く | 開ける | 開く | खोल्नु / खुल्नु |
| ~す / ~る | 壊す | 壊れる | बिगार्नु / बिग्रनु |
| ~す / ~ちる | 落とす | 落ちる | खसाल्नु / खस्नु |
| ~える / ~る | 入れる | 入る | भित्र राख्नु / भित्र पस्नु |
२. एउटै वस्तु प्रयोग गरेर दुई वाक्य बनाउनुहोस्
उदाहरणका लागि 電気 (बत्ती) प्रयोग गरेर:
म बत्ती बाल्छु।
बत्ती बल्छ।
यसरी एउटै वस्तु प्रयोग गरेर दुई वाक्य बनाउँदा particle र क्रियाको सम्बन्ध राम्रोसँग बुझिन्छ।
३. प्रश्न सोधेर क्रियाको प्रकार पहिचान गर्नुहोस्
- के कसैले कुनै वस्तुमाथि काम गरिरहेको छ? छ भने 他動詞 हुन सक्छ।
- कुन वस्तुमा परिवर्तन भयो वा कुन घटना घट्यो? यस्तो अवस्था हो भने 自動詞 हुन सक्छ।
- क्रियाले प्रत्यक्ष कर्म माग्छ? माग्छ भने सामान्यतया त्यो कर्मसँग を आउँछ।
- वाक्यले अवस्था वा घटना मात्र बताउँछ? 自動詞 र が को प्रयोग जाँच्नुहोस्।
४. दैनिक जीवनका उदाहरणबाट अभ्यास गर्नुहोस्
घरमा देखिने वस्तुबाट जापानी वाक्य बनाउनुहोस्:
- ドア (ढोका): 開ける / 開く
- 電気 (बत्ती): 付ける / 付く, 消す / 消える
- 窓 (झ्याल): 開ける / 開く, 閉める / 閉まる
- かばん (झोला): 入れる / 入る
- コップ (गिलास): 落とす / 落ちる
08 अभ्यास प्रश्न (Practice Quiz)
तलका प्रश्नहरू आफैँ हल गर्नुहोस्। खाली ठाउँमा उपयुक्त particle वा क्रिया छान्नुहोस्। उत्तर हेर्नुअघि आफैँ प्रयास गर्नुहोस्।
भाग A: सही Particle छान्नुहोस्
- 私がドア( )開けました。
- 窓( )開きました。
- 母が電気( )消しました。
- 電気( )消えました。
- 先生が授業( )始めました。
भाग B: सही क्रिया छान्नुहोस्
- 私が窓を(開けました / 開きました)。
- ドアが(閉めました / 閉まりました)。
- 子どもがおもちゃを(壊しました / 壊れました)。
- 財布が(落としました / 落ちました)。
- 父が電気を(付けました / 付きました)。
भाग C: नेपालीबाट जापानीमा अनुवाद गर्नुहोस्
- मैले झ्याल खोलेँ।
- ढोका बन्द भयो।
- बत्ती निभ्यो।
- शिक्षकले कक्षा सुरु गर्नुभयो।
- पर्स खस्यो।
उत्तर हेर्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस्
भाग A: Particle का उत्तर
- を — 私がドアを開けました。
- が — 窓が開きました。
- を — 母が電気を消しました。
- が — 電気が消えました。
- を — 先生が授業を始めました。
भाग B: क्रियाका उत्तर
- 開けました — 他動詞
- 閉まりました — 自動詞
- 壊しました — 他動詞
- 落ちました — 自動詞
- 付けました — 他動詞
भाग C: अनुवादका नमुना उत्तर
- 私は窓を開けました。
Watashi wa mado o akemashita. - ドアが閉まりました。
Doa ga shimarimashita. - 電気が消えました。
Denki ga kiemashita. - 先生が授業を始めました。
Sensei ga jugyou o hajimemashita. - 財布が落ちました。
Saifu ga ochimashita.
नोट: अनुवाद गर्दा सन्दर्भअनुसार は वा が जस्ता particle मा परिवर्तन हुन सक्छ। यहाँ दिइएका उत्तरहरू आधारभूत व्याकरण सिक्नका लागि नमुना हुन्।
09 अन्तिम सारांश: आज के सिक्यौँ?
他動詞 — Transitive
を
मुख्य विचार: कसैले कुनै वस्तुमाथि काम गर्छ।
自動詞 — Intransitive
が
मुख्य विचार: कुनै घटना वा अवस्था हुन्छ।
जापानी भाषामा 他動詞 र 自動詞 को भिन्नता बुझ्नु भनेको केवल particle याद गर्नु होइन। वाक्यमा काम गर्ने व्यक्ति, कामको प्रभाव पर्ने वस्तु र परिवर्तन भएको अवस्थाबीचको सम्बन्ध बुझ्नु हो।
हरेक नयाँ verb pair सिक्दा यी तीन कुरा सम्झनुहोस्:
- क्रियाको अर्थ र उच्चारण सिक्नुहोस्।
- त्यो 他動詞 हो कि 自動詞 हो भनेर पहिचान गर्नुहोस्।
- त्यसलाई を वा が सहित पूरा वाक्यमा अभ्यास गर्नुहोस्।
自動詞 = कुनै घटना वा अवस्था हुन्छ → वस्तु / घटना + が
यी आधारभूत संरचना राम्ररी बुझ्नुभयो भने जापानी वाक्य बनाउँदा を र が को प्रयोग धेरै सजिलो हुनेछ।
